EL BİRLİĞİ MÜLKİYETİ VE PAYLI MÜLKİYET

Bunu Paylaş

MÜLKİYET

  Sahibine hakkın konusu olan mal üzerinde, hukuk düzeni sınırları içerisinde dilediği gibi malı kullanma, maldan yararlanma ve mal üzerinde tasarrufta bulunma yetkileri sağlayan ayni hakka mülkiyet hakkı denir. Eşya üzerinde kişiye en geniş yetkiler sağlayan ayni haktır. Devamlılık arz etmektedir. Malik bu hakkını herkese karşı ileri sürebilir.

Bütünleyici Parça: Yerel adetlere göre asıl şeyin temel unsuru olan ve o şey yok edilmedikçe, zarara uğratılmadıkça veya yapısı değiştirilmedikçe ondan ayrılmasına olanak bulunmayan parçaya denir. Bir eşyaya malik olan kimse o eşyanın bütünleyici parçalarına da malik olur. Bütünleyici parça olmanın şartları:

  • Maddi bir bağlantı bulunması gerekmektedir. (Dış ve iç bağlantı)
  • Yerel adetlere göre temel unsur sayılma

Kanunen bütünleyici parça olan şeyler:

  • Bitkiler
  • Kaynaklar
  • Doğal ürünler
  • Yapılar (İstisnaları: Taşkın Yapı, Üst Hakkı , Taşınır Yapı, Mecra Hakkı )

Sonuçları:

  • Bütünleyici parça aslın kaderine tabidir.
  • Bütünleyici parça tek başına tasarruf işlemine konu edilmez.
  • Mal üzerinde tesis edilen sınırlı ayni haklar ve şahsi haklar bütünleyici parçayı da kapsar.
  • Bir şey bütünleyici parça haline gelince, onun üzerindeki ayni haklar sona erer.
  • Asıl şeyin maliki bütünleyici şeyinde malikidir.
  • Doğal ürünler de asıl şeyden ayrılıncaya kadar ve ayrıldıktan sonra aslın malikine ait olur.

Eklenti (Teferruat ): Malikin anlaşılabilen arzusuna veya yerel adetlere göre ,işletilmesi , korunması veya yarar sağlanması için asıl şeye sürekli olarak özgülenen ve kullanılmasında birleştirme , takma veya başka bir biçimde asıl şeye bağlı kılınan taşınır mala eklenti denir.

Eklenti olmanın şartları:

  • Taşınır ve bağımsız eşya
  • Maddi bağlantı (Dış bağlantı)
  • Özgüleme (Tahsis ) bağı (İç bağlantı )

Sonuçları:

  • Bir şeye ilişkin tasarruflar aksi belirtilmedikçe eklentiyi de  kapsar.
  • Eklenti vasfını haiz şey bağımsızlığını kaybetmemiştir. Yani , asıl şey üzerinde ayrı bir mülkiyet eklenti üzerinde ayrı bir mülkiyet söz konusu olabilir.

)Kanunda eklentinin şartları oluşsa bile eklenti sayılmayan haller vardır. Bunlar: *asıl şeye zilyet olanın kullanmasına geçici olarak tahsis edilen şeyler , *asıl şeyin tüketilmesine tahsis edilen şeyler, *asıl şeyin mahiyetine yabancı şeyler, *kendisinin muhafazası , satılması veya kiralanması için asıl şeyle birleştirilen eşyalar.)

MÜLKİYET ÇEŞİTLERİ

1-PAYLI MÜLKİYET

Birden çok kimsenin , maddi olarak bölünmüş olmayan bir şeyin tamamına belli paylarda malik olmasına paylı mülkiyet denir.

Unsurları :

  • Paylı mülkiyette , bu mülkiyete tabi şey bir bütün olarak tek bir mülkiyetin konusudur.
  • Bu kişiler mülkiyette bir paya sahip olmaktadır.

Paylı mülkiyetin kurulması:

  • Hukuki işlemden ,
  • Resmi makamın tasarrufundan ,
  • Mahkeme kararından ,
  • Doğrudan doğruya kanundan doğar.

Paylı Mülkiyetin Hükümleri:

  • Paylı mülkiyette her ortağın belli bir payı olduğu açıktır. Ancak , bu mülkiyettin kurulmasına sebep teşkil eden hukuki işlemde pay oranı belirlenmemişse veya kanun başka esas getirmiyorsa , pay oranı eşit sayılır.
  • Paydaşlardan her biri kendi payı bakımından malik hak ve yükümlülüklerine sahiptir. Pay devredilebilir, rehin edilebilir veya alacaklılar tarafından haczettirilebilir.
  • Pay ,maddi kullanmaya konu olan irtifaka konu edilemez.
  • Her bir paydaş payını korumak için istihkak ve el atmanın önlenmesi davası açma yetkisine sahiptir.
  • Bir paydaş sadece kendi payı bakımından koruma tedbiri başvurusunda bulunamaz. İki  durumda paydaşın sahip olduğu hak ve yetkiler kaldırılamaz  ve sınırlandırılamaz :*paylı mülkiyet konusu eşyanın kullanabilirliğinin ve değerinin korunması için zorunlu olan yönetim işlerini yapmak ve gerektiğinde mahkemeden buna ilişkin önlemlerin alınmasını talep etmek, *eşyayı bir zarar tehlikesinden veya zararın artmasından korumak için derhal alınması gereken önlemleri bütün paydaşlar hesabına almak.
  • Paydaşlardan her biri olağan yönetim işlerini yapmaya , özellikle küçük onarımları yaptırmaya ve tarımsal işleri yürütmeye yetkilidir.
  • İşletme usulünün veya tarım türünün değiştirilmesi adi kiraya veya ürün kirasına ilişkin sözleşmelerin yapılması veya feshi ,toprağın ıslahı gibi önemli yönetim işleri için pay ve paydaş çoğunluğu ile karar verilir.
  • Paylı malın özgülendiği amacın değiştirilmesi ,korumanın veya olağan şekilde kullanmanın gerekli kıldığı ölçüyü aşan yapı işlerine girişilmesi gibi olağanüstü yönetim işleri ile paylı malın devri , üzerinde sınırlı ayni hak tesisi gibi tasarruf işlemleri için paydaşların oy birliği aranmaktadır.
  • Paydaşlardan her biri diğerlerinin hakları ile bağdaştığı ölçüde paylı maldan yararlanabilir ve onu kullanabilir.
  • Paylar üzerinde taşınmaz rehini veya taşınmaz yükü kurulmuşsa , paydaşlar malın tamamını benzer haklarla kayıtlayamazlar.
  • Paylı mülkiyetten doğan veya paylı malı ilgilendiren yönetim giderleri , vergiler ve diğer yükümlülükler , aksine bir hüküm olmadıkça , paydaşlar tarafından payları oranında karşılanır.

Paylı Mülkiyette Yasal Önalım Hakkı :

  • Yasal önalım hakkı paylı maliklere ,paydaşlardan birinin payının tamamını veya bir kısmını 3. kişiye satması durumunda satılan payı aynı şartlarda alma imkanı veren haktır.
  • Payın :*paydaşlar arasındaki devri ,*bağış ,*cebri artırma satışlarda  yasal önalım hakkı kullanılamaz.
  • Bu hak paylı mülkiyetin devamı süresince söz konusudur.
  • Hak , kişiye değil paya bağlıdır.
  • Paydaş , önalım hakkını kullanan paydaşa karşı payını devretme yükümlülüğü altındadır.
  • Yasal önalım hakkı kanundan doğmaktadır ve tapuya şerh verilemez.
  • Sadece ve sadece payın 3. kişiye satılması halinde doğmaktadır. Yani paydaşlar arsında yapılan satışta yasal önalım hakkının kullanılması mümkün değildir.
  • Bu hak dava yoluyla kullanılmaktadır.
  • Yine bu hak satışın, alıcı veya pay sahibi satıcı tarafından noter kanalıyla hak sahibine bildirildiği tarihten itibaren 3 ay ve her halde satış işlemenin yapıldığı tarihten itibaren 2 yıl içinde kullanılmalıdır.
  • Bu haktan , resmi şekilde yapılacak sözleşme ve tapuya verilecek şerh şartıyla feragat edilebilir.

Paylı Mülkiyetin Sona Ermesi:

a-Paydaşlıktan Çıkarılma :

  • Kendi tutum ve davranışları ile  veya malın kullanılmasını bıraktığı ya da fiillerinden sorumlu olduğu kişilerin tutum ve davranışlarıyla diğer paydaşların tamamına veya bir kısmına karşı olan yükümlülüklerini ağır biçimde çiğneyen paydaş, bu yüzden onlar için paylı mülkiyet ilişkisinin devamını çekilmez hale getirmişse , mahkeme kararıyla paydaşlıktan çıkarılabilir. (TMK m.696/I)
  • Davanın açılması , aksi kararlaştırılmış olmadıkça , pay ve paydaş çoğunluğuyla karar verilmesine bağlıdır. (TMK m.696/II)
  • Hakim çıkarma istemini haklı gördüğü takdirde , çıkarılacak paydaşın payını karşılayacak kısmı maldan ayırmaya olanak varsa , bu ayırmayı yaparak ayrılan parçanın paylı mülkiyetten çıkarılana özgülenmesine karar verir. (TMK m.696/III)
  • Aynen ayrılmasına olanak bulunmayan maldaki payın dava tarihindeki değeriyle kendilerine devrini isteyen paydaş veya paydaşlar bu istemlerini paydaşlıktan çıkarma istemi birlikte ileri sürmek zorundadırlar. (TMK m.696/IV)
  • Hakim , hüküm vermeden önce re’sen belirleyeceği uygun bir süre içinde pay değerinin ödenmesine veya tevdiine karar verir. Davanın kabulü halinde payın istemde bulunan adına tesciline hükmolunur. (TMK m.696/V)
  • Payı karşılayacak kısım maldan aynen ayrılamaz ve bu payı isteyen paydaş da bulunmazsa hakim , davalıya payını devretmesi için bir süre belirler ve bu süre içinde devredilmeyen payın açık artırmayla satışına karar verir. Satış kararı , cebri icra yoluyla paraya çevirmeye ilişkin hükümler uyarınca yerine getirilir. (TMK m. 696/VI)

b-Paylaşma veya Taksim:

  • Taksim dışında mülkiyete konu malın devredilmesi , kamulaştırılması , yok olması veya cebri icra yoluyla satılması halinde tüm paydaşlar için ortaklık sona ermektedir.
  • Paydaşlardan her biri paylı mülkiyete konu olan malın kanunda öngörülen sınırlar içinde paylaştırılmasını isteyebilir. İşte bu sınırlar :

1-Sürekli bir amaca özgülenmiş malın paylaşımı istenemez.

2-Paylaşma isteme hakkı 10 yıl için ortadan kaldırılmışsa malın paylaşımı istenemez.

3-Paylaşma uygun olmayan bir zamanda yapılamaz.

4-Kat Mülkiyeti Kanunu ‘nun 7. maddesi uyarınca kat mülkiyetine veya kat irtifakına tabi olan taşınmazlarda ortaklığın giderilmesi istenemez.

Paylaşmanın yapılması Türk Medeni Kanunu m. 699 aşağıdaki gibi düzenlenmiştir:

  • Paylaşma, malın aynen bölüşülmesi veya pazarlık ya da artırmayla satılarak bedelinin bölüşülmesi biçiminde gerçekleştirilir.(TMK m.699/I)
  • Paylaşma biçiminde uyuşma sağlanamazsa, paydaşlardan birinin istemi üzerine hâkim, malın aynen bölünerek paylaştırılmasına, bölünen parçaların değerlerinin birbirine denk düşmemesi hâlinde eksik değerdeki parçaya para eklenerek denkleştirme sağlanmasına karar verir.(TMK m.699/II)
  • Bölme istemi durum ve koşullara uygun görülmezse ve özellikle paylı malın önemli bir değer kaybına uğramadan bölünmesine olanak yoksa, açık artırmayla satışa hükmolunur. Satışın paydaşlar arasında artırmayla yapılmasına karar verilmesi, bütün paydaşların rızasına bağlıdır.(TMK m.699/III)

2-ELBİRLİĞİ MÜLKİYETİ

Kanun veya kanunda öngörülen sözleşmeler uyarınca oluşan topluluk dolayısıyla mallara birlikte malik olanların mülkiyetine elbirliği mülkiyeti denir.

  • Ortakların belirlenmiş payları olmayıp , her birinin hakkı ortaklığa giren malların tamamına yaygındır.
  • Tüzel kişiliği olmayan topluluktur.
  • Elbirliği ortaklığı ya kanun ya hukuki olaylarla ya da kanunun öngördüğü hukuki işlemlerle kurulur . Bunlar :

1-Mirasçıların tereke üzerindeki ortaklığı,

2-Aile malları ortaklığı,

3-Adi ortaklık,

4-Karı koca mal rejiminde edinilmiş mallarda ortaklık,

5-Karı koca mal rejiminde gen mal ortaklığı

  • Ortakların hakları ve yükümlülükleri , topluluğu doğuran kanun veya sözleşme hükümleri ile belirlenir. (TMK m. 702/I)
  • Kanunda veya sözleşmede aksine bir hüküm bulunmadıkça, gerek yönetim, gerek tasarruf işlemleri için ortakların oybirliğiyle karar vermeleri gerekir.(TMK m.702/II)
  •  Sözleşmeden doğan topluluk devam ettiği sürece, paylaşma yapılamaz ve bir pay üzerinde tasarrufta bulunulamaz. (TMK m.702/III)
  • Ortaklardan her biri, topluluğa giren hakların korunmasını sağlayabilir. Bu korumadan bütün ortaklar yararlanır.(TMK m.702/IV)
  • Elbirliği mülkiyeti malın devri, topluluğun dağılması veya paylı mülkiyete geçilmesi ile sona erer.(TMK m.703/I)
  • Paylaştırma , aksine bir hüküm bulunmadıkça , paylı mülkiyet hükümlerine göre yapılır. (TMK m.703/II)

İZALE -İ ŞUYU (ORTAKLIĞIN GİDERİLMESİ ) DAVASI

Bir mal üzerinde paylı ya da elbirliği ile malik olan ortakların bu ortaklığa son vermek için başvurdukları dava yoluna izale-i şuyu davası denir. Bu dava ile amaçlanan ortaklar tarafından ortaklığa son verilmesi kararı alındığı halde bu son verme işleminin ortaklar arasındaki çıkan uyuşmazlık nedeniyle gerçekleşmemesi sebebiyle mahkeme yoluna gidilmesidir. İzale -i şuyu davası ile ortaklar arasındaki anlaşmazlık ve uyuşmazlık çözümlenerek ortaklık mahkeme  kararı ile sona erdirilmektedir.

  • İzale -i şuyu davasını açmak isteyen davacı ortak , bu davasında davalı olarak diğer ortakları göstermelidir. Diğer bir söyleyişle dava , diğer ortaklara karşı açılmalıdır.
  • İzale -i şuyu davasında görevli mahkeme Sulh Hukuk Mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise paylaşılmak istenen taşınmazın bulunduğu yer mahkemesidir. Örneğin ortaklığa son verilmek istenen taşınmazın Kars ‘ta bulunuyorsa davanın Kars Sulh Hukuk Mahkemesinde açılması gerekmektedir.
  • Davacı tarafından davanın açılması ve devamı sırasında yatırılan masraflar dava sonunda ortaklara  payları oranında yükletilmektedir.
  • Davacı tarafından açılan izale -i şuyu davası, aynen taksim ya da satış suretiyle giderilmektedir.

Av. Nurgül ÇİFCİ

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Social profiles
Hemen Ara..